شبکه ملی اطلاعات، بزرگترین طرح وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات است که با هدف بر طرف کردن دو مشکل بنیادی امنیت فضای مجازی و پهنای باند، از نخستین سال روی کار آمدن دولت نهم آغاز شده است.

بحث در مورد شبکه ملی اطلاعات تحت عناوین اینترنت ملی ، اینترنت پاک و یا اینترنت حلال از اواخر سال ۱۳۸۴ مطرح و مهمترین دلیل پیاده سازی این شبکه کاهش وابستگی به شبکه جهانی اینترنت اعلام شد.
تا قبل از روی کار آمدن دولت نهم شبکه های اطلاعاتی در کشور بصورت بخشی و جزیره ای ایجاد شده بود. بعنوان مثال برخی بانکها برای اتصال به شبکه بانکی مستقیما از ارتباطات ماهواره ای استفاده می کردند که مخاطرات خاص خود را داشت. در سایر حوزه ها نیز وضعیت به همین نحو بود. ارتباط دستگاهها با شبکه های داخلی و خارجی از نظم خاصی برخوردار نبود. در اسفند سال ۱۳۸۴، بر اساس تصمیم هیات دولت مقرر شد شبکه ملی طی سه سال به بهره برداری برسد و طراحی های کلی شبکه نیز انجام شود.

در سال ۱۳۸۵ قرار شد پروژه شبکه ملی اینترنت درمرکز تحقیقات مخابرات ایران انجام شود؛ سرانجام در سال ۱۳۸۶ برنامه های عملیاتی راه اندازی و بهره برداری اینترنت ملی در سالهای ۸۶ تا ۸۸ در هیات وزیران تصویب شد.
با توجه به الزامات سند چشم انداز بیست ساله در سال ۱۳۸۹ موضوع شبکه ملی اینترنت با نام جدید شبکه ملی اطلاعات به صورت جدی تر مطرح و در ماده ۴۶ برنامه پنجم توسعه گنجانده شد.

** اهداف و ماموریت های شبکه ملی اطلاعات
ماموریت هایی که برای شبکه ملی اطلاعات در نظر گرفته شده شامل موارد زیر است :
– صرفه جویی و کاهش هزینه های ارتباط با اینترنت
– ایجاد امنیت و مصون ماندن اطلاعات از حملات اینترنتی
– برطرف کردن نیازهای کشور در حوزه های کسب و کار الکترونیکی، سلامت الکترونیک و آموزش الکترونیک
– ایجاد موتور جستجو گر ملی، پست الکترونیکی ملی، تلویزیون اینترنتی، ویدئو درخواستی، آموزش از راه دور، دور کاری، سلامت الکترونیک و تجارت الکترونیک.

** چشم انداز شبکه ملی اطلاعات
قرار است همزمان با توسعه خدمات و محتواها و تامین زیرساخت‌ها این شبکه تا پایان سال ۹۴ یعنی پایان برنامه پنجم توسعه، به سطحی از توسعه و گستردگی برسد که ۶۰ درصد خانوارها و کسب و کارها به شبکه ملی اطلاعات متصل شوند.
در شبکه ملی اطلاعات، دسترسی کاربران ایرانی به پهنای باند ۲۰ مگا بیت بر ثانیه امکان پذیر می شود و ۸۰ درصد پرداختها در کشور به صورت الکترونیکی انجام می گیرد.
کسب رتبه دوم منطقه ای سرانه پهنای باند و سایر شاخصهای ارتباطات و فناوری اطلاعات در پایان برنامه از اهداف کمی شبکه ملی اطلاعات تا پایان برنامه پنجم توسعه است .

** ویژگیهای شبکه ملی اطلاعات
– اگر اینترنت قطع شود، شبکه ملی اطلاعات قطع نمی شود
در صورت قطع اینترنت به دلیل قطع فیبر نوری و سایر اشکالات، شبکه ملی اطلاعات دچار اختلال و قطعی نمی شود و در چنین مواقعی دسترسی به سایت‌های داخلی امکان پذیر خواهد بود.
– شبکه ملی اطلاعات فیلتر نمی شود
در شبکه ملی اطلاعات، امکان شناسایی صاحبان سایت‌های مختلف و میزبان‌هایی که نسبت به انتشار محتوای غیر اخلاقی اقدام می کنند، فراهم است. درنتیجه باتوجه به تعهد و مسوولیت تولید کنندگان محتوا و برخورد مراجع قانونی با متخلفان، ضرورتی برای فیلتر کردن سایت ها وجود ندارد و فیلترینگ فقط در دسترسی به شبکه جهانی مصداق دارد.
– شبکه ملی اطلاعات جایگزین اینترنت نیست
با راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات ارتباط ایرانیان با شبکه جهانی اینترنت قطع نمی شود، در این ساختار دسترسی کاربران به کلیه سایت‌های داخل کشور با سرعت بالاتر و قیمت ارزان‌تر برقرار شده و دسترسی به اینترنت بصورت فعلی باقی می‌ماند.

** زیر ساخت شبکه ملی اطلاعات
شبکه ملی اطلاعات شامل چهار دروازه بین المللی(SUPER CORE) درشهرهای شیراز، تهران، مشهد و تبریز و ۲۴مرکز (CORE) در شهرهای اصلی و ۵۵ نقطه (Edge) در کشور است.
این پروژه با قابلیت دسترسی ۲۸۰ گیگا بیت بر ثانیه شروع به کار و بهره برداری کرده است که از این پهنای باند حجمی معادل ۸۰ گیگابیت برثانیه آن برای ارتباط با اینترنت و دسترسی به درگاه های اینترنت در نظر گرفته شده است.
تجهیزات مدیریت این پروژه امکان ارائه و مدیریت خدمات چند رسانه ای صوت، دیتا و تصویر از جمله آموزش از راه دور، مشاهده ویدئو آنلاین و دیگر خدمات را از طریق ظرفیت بالای اینترانت داخلی برای همو طنان فراهم کرده است.
این شبکه در مجموع شامل ۵۵ نقطه است ، ارتباط این شبکه با شبکه جهانی از طریق چهار دروازه اصلی صورت می گیرد. سپس از طریق ۲۴ مرکز درنظر گرفته شده در کشور این ارتباط به نقاط لبه شبکه (۵۵ نقطه) توزیع شده و به اپراتورهای مخابراتی کشور واگذار می شود تا در نهایت این ظرفیت ها را بین مشترکان و کاربران اینترنت توزیع کنند.
نقاط مرکزی در شهرهای اصلی سراسر کشور علاوه براین که با چهار دروازه بین المللی در ارتباط هستند به صورت مستقل با یکدیگر نیز ارتباط دارند. این پروژه با صرف هزینه ای بالغ بر ۱۰۰۰ میلیارد ریال به بهره برداری رسید.

** وضعیت موجود شبکه ملی اطلاعات
با توجه به معماری طراحی شده، این شبکه از چندین شبکه اختصاصی تشکیل شده که در قالب اینترانت روی شبکه ملی اطلاعات به هم متصل خواهند شد. براین اساس تاکنون ۵ زیرشبکه شامل شبکه ملی سلامت، ‌شبکه امور مالیاتی، ‌شبکه مدارس، شبکه علمی کشور و شبکه ملی گمرک به عنوان شبکه های اختصاصی شبکه ملی اطلاعات به بهره برداری رسیده است.